arrow_drop_up arrow_drop_down
26 april 2020 
in Stress

Stress symptomen; Wat is stress en hoe herken je de signalen?

Meer en meer mensen hebben tegenwoordig met stress symptomen te maken. Het probleem is alleen dat niet iedereen weet wat stress precies is en dat je van langdurige stress uitgeput en burn-out kunt raken. Ze weten het niet direct te herkennen en te bestempelen als stress. En misschien nog wel belangrijker, ze weten niet hoe met stress om te gaan. Een gevaar dat op de loer ligt, is dat het uiteindelijk overslaat in een echte burnout. Uiteraard wil je dit te allen tijden voorkomen. Een burnout heeft langdurige negatieve gevolgen. Wanneer je er op tijd bij bent, vallen de gevolgen nog mee.

Ervaar jij ook de laatste tijd, of misschien zelfs al langer, veel stress? En weet je niet precies waarom je deze stress voelt of hoe je ervoor zorgt dat dit gevoel minder wordt? Dan vind je in dit artikel antwoorden op je vragen. Lees verder om erachter te komen waar stress vandaan komt, hoe het zich uit en hoe je er weer vanaf komt.

Wat houdt stress in?

Stress herkennen, begint bij het begrijpen wat stress precies inhoudt. In de basis hebben we hier te maken met een vorm van spanning. In bepaalde situaties waarbij er iets van je lichaam wordt gevraagd, ervaren we stress. De productie van het stresshormoon cortisol gaat dan omhoog. Als het ware schiet je lichaam in een staat van hoge alertheid. Dit is nodig om op dat moment optimaal te presteren.

Je lichaam herkent dat je veel waarde hecht aan een potentiële uitkomst. Er staat bovengemiddeld veel op het spel. Dankzij het stresshormoon is het dan mogelijk om voor een korte tijd ook een bovengemiddelde inspanning te doen. Onmiddellijk spannen je spieren zich aan en gaan de bloeddruk en hartslag omhoog. Je ervaart de basisprincipes van stress.

Bovendien ontstaan er bij een stressvolle situatie vaak ook corresponderende gedachten. Soms veroorzaken deze de stress zelfs. Zo kan het heel goed zijn dat slechts een gedachte over een potentiële negatieve uitkomst de stressrespons van het lichaam in werking stelt. Maar ook daarna blijven deze gedachtes door je hoofd circuleren. Als het ware vormen zij de motivatie van het lichaam om in de staat van stress te blijven hangen. Een potentiële negatieve uitkomst zou dermate pijnlijk zijn, dat je echt alles op het spel zet om die te voorkomen.

Wanneer voelen mensen stress?

Waarschijnlijk heb je zelf ook reeds ervaren dat stress vooral voorkomt bij herkenbare situaties. De mensheid als geheel vertoont sterke gelijkenissen wanneer het aankomt op oorzaken van stress. Er zijn universele situaties die bij een groot deel van de samenleving de stressrespons in werking laat treden. Voorbeelden zijn:

  • Hoge werkdruk:
    Een hoge werkdruk zorgt bij veel mensen voor stress. Je bent op de toppen van je kunnen aan het presteren om al je werk maar af te krijgen. In korte periodes is dit best vol te houden, maar daar blijft het vaak niet bij. Aanhoudende hoge werkdruk is een duidelijke oorzaak van steeds heviger wordende stress.
  • Ziekte of overlijden:
    De ziekte of het overlijden van een naaste heeft een groot effect op mensen. De constante zorgen over de situatie van de desbetreffende persoon zijn de oorzaak van stress in je lichaam.
  • Perfectionisme:
    Perfectionisme komt veel voor. Een zelf opgelegde vorm van stress. Je zou kunnen stellen dat het een vorm is van een hoge werkdruk. Pas wanneer iets echt perfect gaat, ben je op je gemak.
  • Financiële stress:
    Een groot gedeelte van de wereldwijde stress is vanuit financieel oogpunt. Onzekerheid of de rekeningen wel betaald kunnen worden, vormen een belangrijke bron. Ook financiële stress komt op allerlei fysieke en mentale manieren tot uiting.

Wat zijn symptomen van stress?

Zoals gezegd zijn er dus fysieke en mentale symptomen van stress. Zowel in het lichaam als ook psychisch eist het zijn tol. Zeker wanneer het voor een langere tijd aanhoudt. Wanneer we eerst naar het fysieke vlak kijken, dan zijn de meest voorkomende verschijnselen bij stress:

  • Constante vermoeidheid:
    Stress eist zijn tol op het lichaam. Het idee achter stress is namelijk dat het van korte duur is om een bepaalde inspanning te kunnen leveren. Er is een kortstondige spanning in je lijf. Vervolgens gaat het lichaam weer terug naar de ‘normale’ staat. Je hebt dan tijd om bij te komen. Wanneer je echter vaak en langdurig stress voelt, is de inspanning groter dan het herstel. Constante vermoeidheid is het gevolg.
  • Sneller pijn en ziek:
    De vermoeidheid waar stress voor zorgt, heeft vervolgens weer andere directe gevolgen. Het lichaam is als het ware uitgeput. Dit betekent dat je sneller pijntjes ervaart en ziek wordt. Hoofdpijn is een veelvoorkomend signaal. Er is gewoonweg minder energie beschikbaar om dit soort stresssymptomen tegen te gaan.
  • Slaapproblemen:
    Ondanks de vermoeidheid, betekent dit niet dat je beter gaat slapen. Stress veroorzaakt namelijk ook problemen bij het slapen. Zeker wanneer je vaak in bed nadenkt over een stressvolle situatie, komt je lichaam maar moeilijk in slaap. Wanneer je op dat moment aan je problemen denkt, zorgen de stresshormonen ervoor dat je juist wakker blijft.
  • Hartkloppingen:
    In sommige gevallen heeft de verhoogde hartslag bij stress ook hartkloppingen tot gevolg. Signalen van stress als deze zijn duidelijk merkbaar. Zeker wanneer ze vaker terugkeren.

Daarnaast zijn er ook enkele mentale of psychische symptomen die vaak bij stress voorkomen:

  • Snel geïrriteerd:
    Stressvolle mensen zijn vaak sneller geïrriteerd. Veel stress maakt het namelijk moeilijk om rustig en vriendelijk te blijven. Zeker wanneer er voor je gevoel veel op het spel staat, heeft vriendelijkheid even geen prioriteit. Je snauwt mensen sneller af om je te focussen op de bron van je stress.
  • Constant gevoel van spanning:
    Dit symptoom van stress wordt vaak omschreven als de hele tijd het gevoel hebben dat je iets moet doen. Je ervaart er gewoon nooit rust door. Op het mentale vlak heeft dit een erg uitputtende werking.
  • Depressieve gevoelens:
    De constante stress neemt een groot deel van het plezier in het leven weg. Mensen die veel stress signalen ervaren hebben er op een gegeven moment helemaal genoeg van. Er is weinig meer over om naar uit te kijken, want de stress is zowat altijd aanwezig. Dit leidt mogelijk tot depressieve gevoelens.
  • Concentratieproblemen:
    Stress leidt af. Hierdoor heb je moeite om je langer op één zaak te concentreren. Een voorbeeld hiervan is dat je bijvoorbeeld veel gaat piekeren. Je denkt veel na over veroorzakers van stress, zonder tot een oplossing van de situatie te komen. De focus op andere, op dat moment belangrijkere zaken, lijdt hieronder.

Waarom voelen mensen stress?

De reden dat de stressrespons in het menselijk lichaam is ingebouwd, heeft vooral te maken met de historische situatie van de mensheid. Er is namelijk een biologische reden voor stress.

Vroeger moesten mensen nog op de hoede zijn voor roofdieren. We hebben het hier dus echt over de mens in de oertijd. Op het moment dat de oermens werd aangevallen, ontstond er een levensgevaarlijke situatie. In een situatie als dat, heeft het lichaam werkelijk elk stukje energie en elk mogelijke functie nodig om te vluchten of te vechten.

Net als bij stress vandaag de dag, werd in die tijd ook het een en ander aan processen in het lichaam geactiveerd. De spieren spanden zich aan, er was een extreme focus op de bron van het gevaar en de hartslag ging omhoog. Alles werd in werking gesteld om zo hard mogelijk weg te kunnen rennen of om zo goed mogelijk terug te kunnen vechten. Puur met het oog op overleving is dit een zeer zinvol mechanisme.

De functie van stress

Oorspronkelijk gezien is de functie van stress dus overleving. De kans is een stuk groter dat je overleefd wanneer alle aandacht naar de bron van het gevaar gaat. In combinatie met de ultieme lichamelijke inspanning die op dat moment geleverd kan worden, is het de optimale staat van het lichaam.

Voor een korte periode werd het mogelijk om een bovengemiddelde inspanning te leveren. Wanneer het gevaar vervolgens weer was geweken, verdwenen de stressvolle gevoelens weer. Het lichaam keerde terug naar de ‘normale’ staat. Dit is ook direct het belangrijkste verschil met tegenwoordig.

De beer en de baas

Een mooi voorbeeld is de vergelijking tussen een beer van vroeger en je baas van nu. Vroeger ging een beer eens in de zoveel tijd op jacht en liep het dier misschien een paar keer per maand een mens tegen het lijf. Wanneer je toen in het bos leefde, kwam je eens in de zoveel tijd zo’n beer tegen. Hier zat veel tijd tussen. Na het activeren van de stressrespons had je dus ruim de tijd om weer bij te komen, uit te rusten en weer optimaal te presteren. Er is een duidelijk contrast met de baas van nu.

Tegenwoordig is de stress op werk lang niet altijd een incidenteel geval. Je ziet je baas bijvoorbeeld elke dag. En elke dag krijg je te horen dat het beter en sneller moet. Er is elke dag wel een stressrespons in je lichaam. In plaats van dat dit eens in de zoveel tijd wordt geactiveerd om dan even bovengemiddeld te presteren, is dit nu meerdere keren per dag het geval.

Dat was nooit het doel van stress. Bovendien is dit dus maar in beperkte mate vol te houden. Op een gegeven moment is de tank leeg. Er is gewoon te weinig kans om weer tot rust te komen. Het is een bijna constante situatie van stress, met de bijbehorende gevolgen van dien. Het is te veel stress voor een mens.

Wat doet te veel stress met je?

Zoals eerder al kort even aangegeven, kan stress in toenemende mate steeds meer ingrijpende gevolgen hebben. Stress is bedoeld om kort en krachtig te ervaren. Je hebt dan voldoende tijd om weer te herstellen. Langdurig aanhoudende stress verergert langzaam maar zeker de fysieke en mentale staat. Het wordt dan met de dag moeilijker om hiervan te herstellen. Je brokkelt als het ware stukje bij beetje steeds verder af. De fysieke en mentale klachten nemen toe. Wanneer hier niks aan wordt gedaan, is een burnout het mogelijke gevolg.

Waarom mensen langdurige stress niet aankunnen

Stel je ervaart op een bepaalde dag een flinke hoeveelheid stress. Bijvoorbeeld omdat je voor je werk een project voor 6 uur ’s avonds af moet krijgen. Het is 3 uur en voor het eerst gaan er gedachtes in je hoofd rond als:

  • Heb ik wel genoeg tijd?
  • Het duurt langer dan ik dacht
  • Wat zou mijn baas ervan vinden als ik het niet haal?
  • Wat zijn de gevolgen van het niet afkrijgen van het project?

Een bepaalde mate van doemdenken is heel gewoon in dit soort situaties. De stress kenmerken spelen dan direct op. Zo ga je bijvoorbeeld mogelijk ook flink zweten. Er ontstaat een bepaald gevoel van angst. Je wil koste wat het kost voorkomen dat je het project niet op tijd afkrijgt. De mogelijke gevolgen van falen, zijn niet mis.

Dankzij de stressrespons ervaar je een flink vergrote focus. De komende 3 uur ga je zeer gericht aan de slag. Je productiviteit is voor deze periode bovengemiddeld hoog. Je kunt dit vergelijken met de vechtreactie van de oermens. Voor een bepaalde tijd ‘vecht’ je tegen de klok. Uiteindelijk is het 12 voor 6 en je hebt alles netjes af. De baas is tevreden. Er is niks aan de hand. Toevallig is het vrijdag, dus heb je weekend. Je hebt nu 2 en een halve dag de tijd om bij te komen.

Na stress moet altijd ontspanning volgen

Dit is een scenario waarbij stress te verwerken valt. Na een korte periode van intense stress is er voldoende tijd om tot rust te komen. Je lichaam vult de reserves weer aan en op maandag ben je weer helemaal ready-to-go. Maar wat gebeurt er nu als deze situatie zich op maandag voordoet? En de rest van de week heb je dagelijks met hetzelfde te maken? Bovendien lopen de spanningen thuis ook hoog op doordat je zo vaak op werk bent.

De reserves worden niet meer aangevuld. Sterker nog, ze raken leger en leger. Evenals de overige energiebronnen van het lichaam. Zowel fysiek als mentaal raak je meer en meer uitgeput. Je hebt simpelweg niet voldoende tijd om van de intensieve inspanningen bij te komen. Het is een aaneenschakeling aan stressvolle situaties, iets waar het lichaam niet op gebouwd is.

Dit is het typische verloop van een burnout. Stressvolle situatie op stressvolle situatie leidt op termijn naar een sterk verergerende toestand. Het is dan zaak om minder stress te gaan voelen. Maar hoe doe je dit?

Hoe zorg ik ervoor dat ik minder stress voel?

Ook al zijn grotendeels dezelfde symptomen van stress bij veel mensen aanwezig, er kunnen flinke verschillen zijn in welke het meest worden ervaren. Vaak heeft dit te maken met een verschil in oorzaken. De ene persoon heeft een andere bron van stress dan de ander. Ervoor zorgen dat je minder stress voelt, is dan ook een persoonlijke route die je moet bewandelen. Ga eerst op zoek naar de oorzaken.

Wat zijn mijn persoonlijke oorzaken van stress?

Persoonlijke oorzaken kunnen dus flink verschillen. Voor veel mensen heeft het met werkdruk of een bepaalde thuissituatie te maken. Maar dat dit bij veel mensen het geval is, wil niet zeggen dat het bij jou ook is. Ga er eens goed voor zitten en stel jezelf de volgende vragen:

  • Waar maak ik me veel zorgen over?
  • Bij welke dingen voel ik de sterkste angst voor een slechte uitkomst?
  • Ervaar ik veel druk op het werk?
  • Is er iets gaande in mijn gezinssituatie, mijn familie of mijn hechte vriendenkring?
  • Slaap ik slecht? En zo ja, waarom?
  • Ben ik heel perfectionistisch, competitief of leg ik mezelf veel druk op?

Vragen als deze helpen je om dichter bij de bron van stress te geraken. Het is belangrijk dat je je persoonlijke oorzaken van stress echt zorgvuldig identificeert. Alleen dan kan je ook naar een oplossing toewerken. Je kunt de oorzaken pas aanpakken, wanneer je specifiek weet wat ze zijn.

Fundamenteel anders leven om stress te verhelpen

Na het identificeren van jouw persoonlijke oorzaken van stress, is het tijd om te kijken naar hoe je zaken kunt veranderen. In veel gevallen is een fundamentele verandering in de manier van leven vereist.

Een voorbeeld is perfectionisme. Wanneer je inziet dat je tot in den treure toe altijd bezig bent om dingen perfect te doen, biedt dit een goede kans om de stress in je leven aan te pakken. Het gaat lastig zijn, maar het is mogelijk om je uiteindelijk te realiseren dat het helemaal niet nodig is om altijd alles perfect te doen. Zeker niet wanneer je hieronder begint te lijden.

Fysieke gezondheid en mentale welzijn moeten altijd boven perfectionisme gaan. Wanneer je erachter komt waarom je zo perfectionistisch bent, kun je aan de slag gaan om bepaalde denkbeelden te veranderen. Uiteindelijk gaat dit ertoe leiden dat ook je gedrag verandert. Pas dan is het begin te zien van een fundamentele manier om anders te leven.

Stress verhelpen is daarmee niet iets wat je één keer doet. Een manier van leven zit vaak zo diep in je persoonlijkheid ingebakken, dat het tijd kost om dit te veranderen. Keer op keer moet je ervoor kiezen om de oorzaken in het oog te houden en adequaat te reageren. Na verloop van tijd wordt dan beetje bij beetje merkbaar wat de veranderingen voor je doen. Dit is zeker niet makkelijk. Vandaar ook dat veel mensen ervoor kiezen om hulp in te schakelen.

Moet ik bij stress om hulp vragen?

Om hulp vragen bij stress is altijd een goed idee. Het kan geen kwaad om de mening van anderen aan te horen. Vooral wanneer je zelf een beetje vastzit en niet precies weet waar je het moet zoeken.

Hulp bij het aanpakken van stress is in vele vormen beschikbaar. De makkelijkste en meest voor de hand liggende manier is om de mensen in je directe omgeving om hulp te vragen. De mensen die het dichtste bij je staan, kennen jou het beste. Zij hebben een bepaald beeld van je ontwikkeld, doordat jullie al jarenlang met elkaar optrekken. Zij helpen je bijvoorbeeld door antwoord te geven op de volgende vragen:

  • Wanneer ben ik prikkelbaar?
  • Waardoor denk jij dat ik zo vaak stress voel?
  • Wanneer ben ik het meest gestrest?
  • Wat onderneem jij om stress tegen te gaan?
  • Hoe denk je dat ik moet veranderen om stress in de toekomst te voorkomen?
  • Welke veranderingen heb ik volgens jou doorgemaakt, die mogelijk voor meer stress zorgen?

Alle bovenstaande vragen helpen je om in de juiste richting te denken. Bovendien verbaast het je nog hoeveel zinvolle adviezen de mensen in je directe omgeving hebben. Lang niet altijd heb je er direct iets aan, maar in sommige gevallen geeft het je wel een indicatie, een denkrichting. Het helpt je verder om de oorzaken van je stress te verhelpen. Maar als je echt serieus bent en fundamentele veranderingen wil forceren, dan is een stresscoach om hulp vragen zo’n gek idee nog niet.

Rol stresscoach bij verhelpen stress

Een stresscoach is een ervaringsdeskundige op het gebied van stress. Als stresscoach heb ik zelf ook al talloze mensen verder geholpen bij het permanent verhelpen van stress. Wat je vaak ziet, is dat mensen zelf niet inzien dat het überhaupt mogelijk is om stress te verhelpen. Veel mensen zijn ervan overtuigd dat ze ‘ermee geboren zijn’. Dit geeft een machteloos gevoel.

Een stresscoach helpt je om in te zien dat dit niet het geval is. Het is namelijk wel degelijk mogelijk om van stress af te komen. Het is slechts een kwestie van de oorzaak identificeren, bekijken waar deze oorzaken vandaan komen en vervolgens adequaat één of meerdere veranderingen implementeren.

Dit klinkt makkelijker gezegd dan gedaan. En dat is het ook. Fundamenteel anders leven, dat doe je niet even één, twee, drie. Dit is een proces, met bepaalde vaste stappen. Een stresscoach begeleidt je hier op een verantwoorde wijze doorheen. Met een combinatie van kennis over het menselijk lichaam en brein aan de ene kant en jarenlange ervaring aan de andere kant, is het vinden van een oplossing wel degelijk mogelijk. Uiteindelijk kan ik als stresscoach dan ook een beslissende rol spelen in het voorgoed verbannen van jouw stress.

Over de schrijver
Jos Verheijden is ervaringsdeskundige senior Burnout Trainer & Coach en helpt ondernemers, MKB-directeuren, zelfstandigen en hoog opgeleide professionals bij het voorkomen en herstellen van burnout symptomen en gerelateerde klachten zoals stress, sociale angsten, uitstelgedrag, werkdruk, onzekerheid, overspannenheid, communicatie en leiderschap. Jos wil bijdragen aan het onafhankelijk en vrij maken van ondernemende mensen waardoor ze hun leven weer terug krijgen. Dat doet hij via zijn coaching, training, vlogs, blogs, interviews en documentaires.
Reactie plaatsen

Gratis workshop